Przegorzan kulisty

Echinops sphaerocephalus L. to gatunek rośliny pochodzącej z rodziny astrowatych, występującej w zachodniej Azji oraz środkowej Europie. Już około XVI wieku swoją obecnością zaszczycił Polskę. Występuje przede wszystkim na niżu, z częstotliwością, którą można określić jako średnią. Jest to bylina z rodziny złożonych, której wysokość może wynosić od 15cm aż do nawet 2 metrów. Jej łodyga jest gruba, pokryta ochronnym kutnerem na całej długości oraz gruczołowato owłosiona. Liście ułożone są skrętolegle. Pierzasto podzielone, trójkątnie lancetowate bądź też o trójkątnych odcinkach. Pod spodem kryją kolczaste, białe włoski czyli ów wełniasty kutner pokrywający spód całych liści. Z wierzchu zaś są zielone. Kuliste kwiatostany mają średnicę od 2 do 4 cm. Kwiaty są rurkowate, zebrane w kolistą główkę utworzoną z jednokwiatowych koszyczków , których liczba jest dość duża. Kwiatostany mają barwę intensywnie niebieską bądź lekko fioletową, co daje wyjątkowy efekt wizualny, a w przydomowych ogródkach czyni z przegorzanu kulistego piękną ozdobę. Roślina ta kwitnie w okresie lipiec – sierpień. Jest owadopylna i lekko trująca.

Kwiat przegorzanu

Do jej uprawy potrzeba otwartego i nasłonecznionego miejsca. Względem gleby nie wykazuje szczególnych wymagań, dobrze rośnie praktycznie w każdej glebie, unikać należy jedynie podmokłych stanowisk. Kwiaty rozkwitają w kierunku od dołu do góry, co daje efekt ich nastroszenia, a fakt, iż na całej długości łodygi jak i od spodu liści pokryta jest ostrym, białym, wełniastym kutnerem, jeszcze mocniej potęguje ten efekt. Nie jest to roślina trudna w uprawie. Jej korzeń jest dość długi, więc nie wymaga nawet podlewania. Koniecznym jednak jest zapewnienie mu wody w przypadku gdy przez długi czas utrzymuje się susza. Jest to roślina dwuletnia, więc przyjdzie jej zmierzyć się z różnymi warunkami atmosferycznymi. Na szczęście jest mrozoodporna, więc nie ma potrzeby wykopywania jej w okresie zimowym. Przegorzan kulisty rozmnaża się przede wszystkim z nasion. Innym sposobem jest jego rozmnażanie przez podział karpy, jednakże po podzieleniu, pozostałe „rany” koniecznie należy zasypać węglem drzewnym. Jeśli tego nie zrobimy, bulwa zgnije i rozmnażanie okaże się bezowocnym. W Polsce przegorzan kulisty jest rośliną ruderalną, która najczęściej lubuje się w miejscach bliskich człowiekowi takich jak pobocza dróg, hałdy, tory kolejowe, hałdy przemysłowe, wysypiska śmieci i tym podobne. Jest rośliną miododajną, stąd bywa hodowana właśnie w tych celach. Z 1 ha można uzyskać około 450 kg bardzo dobrego miodu, choć niektóre źródła mówią nawet o 800 kg. Kwitnie w drugim roku uprawy, a ponadto wykazuje właściwości lecznicze. Kwitnienie trwa trzy tygodnie licząc od pierwszej dekady lipca. Z nasion przegorzanu kulistego otrzymuje się alkaloid echinopsynę. Jest on stosowany w celu zwiększenia pobudliwości rdzenia kręgowego oraz ciśnienia krwi. Sprawdza się także jako substancja ogólnie wzmacniająca, jednak w zbyt dużych dawkach może powodować drgawki. Wykazuje działanie podobne do strychniny, wzmagając także napięcie mięśni szkieletowych. W wielu krajach przegorzan kulisty, a dokładniej mówiąc ego kwiatostany, znalazły także zastosowanie w kuchni. Spożywa się go niczym karczochy. Zawiera sporą ilość witaminy C, a w owocach znajdziemy 27% tłuszczu. Do celów technicznych wykorzystywany jest wytłoczony z tej rośliny olej. We florze Polski status przegorzanu kulistego to kenofit, czyli roślina obcego pochodzenia, która zadomowiła się również w naszym kraju.